Mizan Nedir? Muhasebenin Kontrol Cetveli
Mizan, belirli bir tarih itibarıyla defteri kebirdeki (büyük defter) tüm hesapların borç ve alacak toplamları ile bakiyelerini tek tabloda gösteren özet cetveldir. Adı Arapça "terazi"den gelir — ve tam olarak bunu yapar: kayıtların iki kefesinin (borç/alacak) dengede olup olmadığını tartar.Bu rehberde mizanın ne işe yaradığını, türlerini, hazırlanış adımlarını ve mizan tutmadığında hatanın nasıl bulunacağını örneklerle anlatıyoruz.
Mizan Ne İşe Yarar?
Mizan Türleri
| Tür | Ne Zaman Hazırlanır? | Amaç |
|---|---|---|
| Aylık (geçici) mizan | Her ay sonu | Ay içi kayıtların kontrolü, KDV beyannamesine temel |
| Genel geçici mizan | Dönem sonu, envanterden önce | Envanter öncesi son durum |
| Kesin mizan | Envanter ve kapanış kayıtlarından sonra | Bilanço ve gelir tablosunun kaynağı |
Örnek Mizan Tablosu
Basit bir ticaret işletmesinin aylık mizanından kesit:
| Hesap Kodu ve Adı | Borç Toplamı | Alacak Toplamı | Borç Bakiyesi | Alacak Bakiyesi |
|---|---|---|---|---|
| 100 Kasa | 150.000 | 120.000 | 30.000 | — |
| 102 Bankalar | 480.000 | 310.000 | 170.000 | — |
| 120 Alıcılar | 240.000 | 180.000 | 60.000 | — |
| 153 Ticari Mallar | 200.000 | 140.000 | 60.000 | — |
| 191 İndirilecek KDV | 40.000 | 40.000 | — | — |
| 320 Satıcılar | 90.000 | 210.000 | — | 120.000 |
| 391 Hesaplanan KDV | 48.000 | 48.000 | — | — |
| 600 Yurtiçi Satışlar | — | 240.000 | — | 240.000 |
| 770 Genel Yönetim Giderleri | 40.000 | — | 40.000 | — |
| TOPLAM | 1.288.000 | 1.288.000 | 360.000 | 360.000 |
İki eşitlik birden sağlanmalı:
- Toplamlar eşitliği: Borç toplamı = Alacak toplamı
- Bakiyeler eşitliği: Borç bakiyeleri toplamı = Alacak bakiyeleri toplamı
💡 Tablodaki hesapların ne zaman ve nasıl kullanıldığını örnek yevmiye kayıtlarıyla görmek için hesap kodu rehberimize bakın: 100 Kasa · 191 İndirilecek KDV · 391 Hesaplanan KDV · 600 Yurtiçi Satışlar · 770 Genel Yönetim Giderleri
Mizan Nasıl Hazırlanır? (5 Adım)
Muhasebe yazılımları (Luca dahil) mizanı otomatik üretir; ancak mizanın tutması, kayıtların doğru olduğu anlamına gelmez — yanlış hesaba yapılmış dengeli bir kayıt mizanda görünmez. Bu yüzden bakiye karakter kontrolü de yapılır:
- Aktif hesaplar (100, 102, 120, 153...) alacak bakiyesi veremez
- Pasif hesaplar (320, 360...) borç bakiyesi veremez
- Ters karakterli bakiye, hatalı kayda işarettir
Mizan Tutmuyorsa: Hata Bulma Teknikleri
| Belirti | Olası Hata |
|---|---|
| Fark, bir kaydın tutarına eşit | Kayıt tek taraflı işlenmiş |
| Fark 2'ye tam bölünüyor | Tutar ters tarafa yazılmış |
| Fark 9'a tam bölünüyor | Rakam yer değiştirmesi (54 ↔ 45) |
| Fark 10, 100, 1000... | Sıfır/virgül hatası |
Hata bulunamazsa son çare: yevmiye-kebir aktarmalarının satır satır karşılaştırılması.
Mizan Hatalarının Görünmez Nedeni: Eksik ve Hatalı Veri Girişi
Pratikte mizan sorunlarının büyük kısmı matematik hatasından değil, kaynak belgelerin eksik veya hatalı girilmesinden doğar: işlenmeyen fişler, KDV'si yanlış ayrıştırılan faturalar, mükerrer kayıtlar.
Fisle bu sorunu kaynağında çözer:
- Fiş ve fatura fotoğraflarından tutar, KDV ve tarih bilgisini yapay zeka ile otomatik çıkarır
- Hesap kodu eşleştirmesini otomatik yapar
- Sonuçları Luca formatında dışa aktarır — elle giriş hatası ortadan kalkar
Sıkça Karıştırılan Kavramlar
- Mizan ≠ Bilanço: Mizan tüm hesapların kontrol cetveli, bilanço yalnızca varlık-kaynak hesaplarının raporudur
- Mizan ≠ Defteri kebir: Kebir her hesabın hareket dökümünü, mizan özetini gösterir
- Geçici ≠ Kesin: Kesin mizan envanter kayıtları sonrası hazırlanır; resmi tablolar ondan üretilir
Daha fazla temel kavram için: Muhasebe Terimleri Sözlüğü
Sonuç
Mizan, muhasebenin en temel öz-kontrol aracıdır: borç-alacak eşitliğini doğrular, dönem sonunda bilanço ve gelir tablosunun temelini oluşturur. Yazılımlar mizanı otomatik üretse de bakiye karakterlerinin kontrolü ve kaynak belgelerin eksiksiz girilmesi hâlâ insan işidir — bu yüzden veri girişini otomatikleştirmek, mizan kalitesini doğrudan artırır.
Sık Sorulan Sorular
Muhasebede mizan ne demek?+
Mizan, belirli bir tarihte defteri kebirdeki tüm hesapların borç ve alacak toplamları ile bakiyelerini tek tabloda gösteren özet kontrol cetvelidir. Yevmiye defterinden büyük deftere yapılan aktarmaların doğruluğunu kontrol etmek için hazırlanır; borç toplamları ile alacak toplamlarının eşit olması gerekir.
Mizan türleri nelerdir?+
Üç temel mizan türü vardır: Aylık (geçici) mizan her ay sonunda, genel geçici mizan dönem sonunda envanter işlemlerinden önce, kesin mizan ise envanter ve dönem sonu kayıtları tamamlandıktan sonra hazırlanır. Bilanço ve gelir tablosu kesin mizandan üretilir.
Mizanda borç ve alacak toplamları neden eşit olmalı?+
Çift taraflı kayıt yönteminde her yevmiye kaydının borç tutarı alacak tutarına eşittir. Bu nedenle tüm hesapların borç toplamı, alacak toplamına; borç bakiyeleri toplamı da alacak bakiyeleri toplamına eşit olmak zorundadır. Eşitlik yoksa kayıt veya aktarma hatası vardır.
Mizan tutmuyor, hata nasıl bulunur?+
Önce fark tutarını hesaplayın: fark bir kaydın tutarına eşitse o kayıt tek taraflı işlenmiş olabilir; fark 2'ye bölünüyorsa bir tutar ters tarafa yazılmış olabilir; fark 9'a bölünüyorsa rakam yer değiştirmesi (örn. 54 yerine 45) ihtimali yüksektir. Son olarak yevmiye-kebir aktarmaları satır satır kontrol edilir.
Kesin mizan ile genel geçici mizan farkı nedir?+
Genel geçici mizan, dönem sonu envanter işlemlerinden (amortisman, karşılıklar, değerleme, KDV mahsubu) önceki durumu gösterir. Kesin mizan bu kayıtlar yapıldıktan sonra hazırlanır ve finansal tabloların (bilanço, gelir tablosu) doğrudan kaynağıdır.
İlgili Yazılar
Muhasebe Terimleri Sözlüğü: A'dan Z'ye Muhasebe Kavramları
Muhasebe terimlerinin anlamları ve açıklamaları. İşletme sahipleri ve girişimciler için kapsamlı muhasebe sözlüğü. Aktif, pasif, bilanço ve daha fazlası.
Gelir Vergisi Tahakkuku Muhasebe Kaydı: Örnek Yevmiye Kayıtları
Gelir vergisi tahakkuku nasıl kaydedilir? Şahıs işletmesi ve kurumlar için dönem sonu vergi karşılığı, geçici vergi mahsubu ve tahakkuk-ödeme kayıtları örnek yevmiye maddeleriyle.
Muhasebe Programları 2026: Luca, Logo, Mikro, Dia, Paraşüt Karşılaştırması
Türkiye'de en çok kullanılan muhasebe programları isimleri ve karşılaştırması: Luca, Logo, Mikro, Dia, Paraşüt, Zirve, ETA. Hangi program kime uygun, fiyat yapıları ve seçim kriterleri.
Fisle ile fişlerinizi dijitalleştirin
Fiş fotoğrafını yükleyin, yapay zeka saniyeler içinde Luca formatına dönüştürsün. 10 fiş ücretsiz.
Ücretsiz Başla