Alış İade Muhasebe Kaydı

Satın aldığınız malı tedarikçiye geri verdiğinizde yapılan kayıt, basitçe alış faturasını silmek değildir. Alıcı tarafında bu işlem alıştan iade olarak adlandırılır ve özünde alış kaydının ters çevrilmesidir: stok azalır, daha önce indirilen KDV geri çevrilir ve satıcıya olan borç düşer. Bu rehberde alış iade muhasebe kaydını — iade faturasını kimin keseceği, KDV tarafındaki 191/391 ayrımı ve sürekli/aralıklı envanter farkı dahil — örnek yevmiye maddeleriyle gösteriyoruz.

Bu yazı, Satıştan İadeler Muhasebe Kaydı yazısının ayna kardeşidir: aynı belge (iade faturası) satıcı tarafında satıştan iade, alıcı tarafında ise alıştan iade olarak kaydedilir.

Kullanılan Hesaplar

Örneklerde senaryo: daha önce 10.000 TL + %20 KDV ile alınan maldan 2.000 TL'lik kısım (400 TL KDV) tedarikçiye iade ediliyor. KDV oranını ayrıştırmak için: KDV Hesaplayıcı.

1. İade Faturasını Alıcı Keser

Alış iadesinde siz alıcısınız ve KDV mükellefiyseniz iade faturasını siz keser, malı tedarikçiye geri faturalarsınız. Bu fatura:

• Tedarikçi tarafında satıştan iade (610) olarak,
• Sizin tarafınızda alıştan iade olarak kaydedilir.

İade faturasının KDV'si, alış sırasında indirim konusu yaptığınız KDV'yi geri çevirir. Aynı belgenin satıcı tarafındaki kaydını Satıştan İadeler Muhasebe Kaydı yazısında bulabilirsiniz.

2. Sürekli Envanter: Alış Kaydının Ters Çevrilmesi

Sürekli (devamlı) envanter yönteminde mal, alış sırasında doğrudan 153 Ticari Mallar'a girmiştir. İade gelince bu kayıt ters çevrilir: stok ve indirilecek KDV azalır, satıcıya olan borç düşer.

─────────────────────────────────────────────────
320 Satıcılar                    2.400
        153 Ticari Mallar                 2.000
        191 İndirilecek KDV                 400
(Tedarikçiye iade faturası — cari hesaptan mahsup)
─────────────────────────────────────────────────

İade bedelini nakit/havale olarak geri aldıysanız 320 yerine 100 Kasa / 102 Bankalar borçlandırılır.

💡 İade faturasındaki KDV'yi hızlıca ayırmak için: KDV Hesaplayıcı. KDV oranını yanlış girmek beyanı bozar — sık yapılan hatalar: KDV Oranını Yanlış Girme Hataları

3. KDV Tarafı: 191 mi 391 mi?

Bu, alış iadesinde en çok karıştırılan noktadır. Doğru ve hesap planı mantığına en uygun yöntem, malı alırken indirdiğiniz 191 İndirilecek KDV'yi ters kayıtla azaltmaktır (191 alacak). Çünkü iade edilen mala ait KDV'yi artık indiremezsiniz; daha önce yapılan indirimin iptal edilmesi gerekir.

Bazı uygulamacılar bunun yerine iade faturasının KDV'sini 391 Hesaplanan KDV'ye alacak yazar. Bu da KDV yükünü nötrler (hesaplanan KDV'yi artırır), ancak alıştan iadeyi bir "satış" gibi gösterdiği için tekdüzen hesap planı mantığında 191'in geri çevrilmesi tercih edilir.

İki yöntem de beyan sonucunu aynı tutar: pratikte iade tutarı, KDV beyannamesinin matrah bölümündeki "Alınan malların iadesi, gerçekleşmeyen işlemler" (504) satırında ve İlave Edilecek KDV'de gösterilerek önceki indirim geri çevrilir.

4. Aralıklı Envanter Yöntemi

Aralıklı envanter yönteminde alışlar dönem içinde 153 yerine genellikle alış maliyet/gider hesaplarında izlenir; mal hareketi tek tek stok hesabına yansımaz. Bu durumda iade kaydında 153 yerine ilgili alış hesabı düzeltilir:

─────────────────────────────────────────────────
320 Satıcılar                    2.400
        153 Ticari Mallar (alış hesabı)   2.000
        191 İndirilecek KDV                 400
(Aralıklı envanterde alış iadesi — alış hesabının azaltılması)
─────────────────────────────────────────────────

Maliyet etkisi dönem sonu sayımıyla netleştiğinden, aralıklı yöntemde malın stok değerini ayrıca ters çevirmeye gerek yoktur. İki yöntemin doğru hesaba bağlanması, hesap kodu eşleştirme sırasındaki hataları önler.

5. Aynı Dönem mi, Sonraki Dönem mi?

İade, alışın yapıldığı dönem içinde gerçekleşiyorsa yukarıdaki kayıtlar doğrudan uygulanır. İade sonraki hesap döneminde gelirse, mal geri verildiği tarihte stoktan (153) çıkar ve o döneme ait iade faturasıyla 191 düzeltilir. Dönem aşan iadelerde stok değeri ile KDV beyanının ait olduğu dönemi doğru eşleştirmek kritiktir.

İade Faturalarını ve Fişleri Elle Girmekten Kurtulun

Alış iade kayıtları çoğu işletmede manuel girilir — iade faturasını okumak, doğru hesabı (320, 153, 191) seçmek ve tutarları KDV'den ayırmak zaman alır ve hesap kodu eşleştirme hatalarına açıktır.

Fisle, iade faturası dahil belgelerin fotoğrafından tutar, KDV ve satıcı bilgisini yapay zekayla çıkarır, Luca formatında Excel'e hazır hale getirir — hangi muhasebe programını kullanırsanız kullanın, fiş/fatura girişini otomatikleştirir.

Denemesi ücretsiz: Fisle'nin Deneme planı kredi kartı istemez, ilk 10 belgeyi işler. Hacminiz büyüdükçe aylık binlerce fiş/fatura işleyen planlara geçersiniz.

10 belgeyi ücretsiz dene, kart gerekmez → · İlk fiş tarama rehberi →

Sonuç

Alış iade kaydının özü, alış kaydını ters çevirmektir: 320 Satıcılar borçlanır (borç azalır), 153 Ticari Mallar alacaklanır (stok çıkar) ve 191 İndirilecek KDV alacaklanır (önceki indirim geri çevrilir). İade faturasını mükellef alıcı kendisi keser. KDV tarafında 191'in geri çevrilmesi doğru yaklaşımdır; beyannamede iade, İlave Edilecek KDV ve 504 koduyla nötrlenir. Aynı belgenin satıcı tarafındaki karşılığı için: Satıştan İadeler Muhasebe Kaydı.