Fiyat Farkı Faturası Muhasebe Kaydı

Bir mal veya hizmet teslim edilip faturalandıktan sonra taraflar arasında bedel değiştiğinde — fiyat sonradan artırıldığında, eksik faturalandığında ya da sözleşme gereği bir fark doğduğunda — fiyat farkı faturası düzenlenir. Bu rehberde fiyat farkı faturasının muhasebe kaydını hem satıcı hem alıcı tarafından, KDV oranı ve faturayı kimin keseceği dahil, örnek yevmiye maddeleriyle gösteriyoruz.

İlk cevap: Fiyat farkı, asıl mal/hizmetin aynı KDV oranına tabidir; satıcıda ek gelir + 391 Hesaplanan KDV, alıcıda maliyet/gider artışı + 191 İndirilecek KDV olarak kaydedilir.

Fiyat Farkı Faturası Nedir, Kim Keser?

Fiyat farkı faturası, daha önce düzenlenmiş bir faturanın bedelinin sonradan değişmesi durumunda aradaki farkı belgeleyen ek faturadır. En önemli kural: faturayı farktan lehine sonuç doğan taraf keser.

• Lehte (satıcı lehine) fiyat farkı: Satıcı malı/hizmeti eksik faturaladıysa ya da sonradan fiyat artışı kararlaştırıldıysa, ek bedele hak kazanan satıcı fiyat farkı faturasını düzenler.
• Aleyhte (alıcı lehine) fiyat farkı: Fark alıcı lehine bir indirim/azalma niteliğindeyse, bu kez alıcı fatura düzenler (uygulamada bu durum satıştan iade ya da iskonto mantığına yaklaşır).

Bu yazıda yaygın senaryo olan satıcı lehine fiyat farkını esas alıyoruz: satıcı faturayı keser, alıcı öder.

Önemli: Fiyat farkı faturasında mutlaka asıl faturaya atıf yapılır. Böylece denetimde iki belge eşleştirilebilir ve farkın hangi teslime ait olduğu belli olur.

KDV Oranı: Asıl Mal/Hizmetle Aynı

Fiyat farkı bağımsız bir işlem değil, asıl teslimin bir uzantısıdır. Bu nedenle fiyat farkı KDV'ye tabidir ve asıl mal veya hizmetin tabi olduğu oranla aynı orana tabidir. İlk faturada %20 uygulandıysa fiyat farkı faturasında da %20 uygulanır; asıl teslim KDV'den istisnaysa fiyat farkında da KDV hesaplanmaz.

Örneklerde senaryo: %20 KDV'li bir satıştan sonra 10.000 TL fiyat farkı doğuyor; üzerine 2.000 TL KDV ekleniyor, fatura toplamı 12.000 TL. Farkın KDV'sini ayrıştırmak için: KDV Hesaplayıcı.

Kullanılan Hesaplar

1. Satıcı Tarafı: Gelir ve 391 Hesaplanan KDV

Satıcı, fiyat farkını asıl satışın devamı sayar ve gelir olarak kaydeder. Mal satışında 600 Yurtiçi Satışlar, KDV ise 391 Hesaplanan KDV'ye alacak yazılır; karşılığında alıcıdan tahsil edilecek tutar 120 Alıcılar'a borçlandırılır:

─────────────────────────────────────────────────
120 Alıcılar                    12.000
        600 Yurtiçi Satışlar            10.000
        391 Hesaplanan KDV               2.000
(Satıcı lehine fiyat farkı faturasının düzenlenmesi)
─────────────────────────────────────────────────

Tahsilat nakit/banka üzerinden yapıldıysa 120 yerine 100 Kasa veya 102 Bankalar borçlandırılır. İşin niteliği gereği fark esas faaliyet dışı bir gelirse 600 yerine 602 Diğer Gelirler kullanılabilir; ancak ticari mal/hizmet bedelindeki fark, çoğunlukla asıl satış hesabıyla aynı kalemde izlenir.

💡 Fiyat farkı KDV'sini yanlış oranla hesaplamak en sık yapılan hatalardandır — asıl teslimle aynı oranı kullandığınızdan emin olun: KDV Oranını Yanlış Girme Hataları

2. Alıcı Tarafı: Maliyet/Gider ve 191 İndirilecek KDV

Alıcı, ödediği fiyat farkını maliyetin bir parçası olarak değerlendirir. Mal hâlâ stoktaysa fark, malın maliyetini artırdığı için 153 Ticari Mallar'a eklenir; KDV ise 191 İndirilecek KDV ile indirilir, karşılığında 320 Satıcılar borçlanır (alacaklanır):

─────────────────────────────────────────────────
153 Ticari Mallar               10.000
191 İndirilecek KDV              2.000
        320 Satıcılar                    12.000
(Stoktaki mala ait fiyat farkı faturasının kaydı)
─────────────────────────────────────────────────

Fark, satılmış bir mala veya doğrudan bir hizmete ilişkinse — yani artık stoğa eklenemiyorsa — maliyet/gider hesabına yazılır:

─────────────────────────────────────────────────
770 Genel Yönetim Giderleri     10.000
191 İndirilecek KDV              2.000
        320 Satıcılar                    12.000
(Gider niteliğindeki fiyat farkının kaydı)
─────────────────────────────────────────────────

Üretim işletmelerinde fark üretimle ilgiliyse 770 yerine 730 Genel Üretim Giderleri veya ilgili 7/A maliyet hesabı kullanılır. Doğru hesabı seçmek, maliyet ve hesap kodu eşleştirmesi açısından kritiktir.

💡 Satıcının 391'i ile alıcının 191'i birbirini dengeler: aynı fark, satıcının hesaplanan KDV'sini, alıcının indirilecek KDV'sini artırır. Bu yüzden faturanın doğru dönemde kesilmesi her iki tarafın beyanı için şarttır.

3. Fiyat Farkı, Fiyat Düzeltmesi ve İade Ayrımı

Fiyat farkı faturasını benzer işlemlerden ayırmak önemlidir:

• Fiyat farkı (satıcı lehine): Bedel artar; satıcı ek fatura keser (yukarıdaki kayıtlar).
• Satış iadesi: Mal geri döner; satıcıda 610 Satıştan İadeler çalışır. Detay: Satıştan İadeler Muhasebe Kaydı.
• e-Fatura/e-Arşiv biçimi: Fiyat farkı faturası da elektronik ortamda düzenlenebilir; alıcının mükellefiyetine göre belge tipi değişir. Detay: e-Fatura ve e-Arşiv Farkı.

Fark, alıcı lehine (bedelin azalması) doğduğunda işlem ters yönde çalışır ve uygulamada iskonto/iade mantığına yaklaşır; bu durumda faturayı alıcı düzenler.

Sık Yapılan Hatalar

Yanlış KDV oranı — Fiyat farkı, asıl teslimin oranına tabidir; standart %20 yerine asıl malın oranını kullanın.

Faturayı yanlış tarafın kesmesi — Lehine fark doğan taraf düzenler; karıştırmak çift kayıt ve KDV uyumsuzluğu yaratır.

Geç dönem faturası — Asıl faturayla aynı dönemde kesilmeli; geç fatura beyanı bozar.

Alıcıda stok yerine doğrudan gider yazmak — Mal hâlâ stoktaysa fark 153'e eklenmeli, 770/730'a değil.

Asıl faturaya atıf yapmamak — Denetimde belge eşleştirmesi için zorunludur.

Fiyat Farkı Faturalarını Elle Girmekten Kurtulun

Fiyat farkı faturaları az sayıda ama kritik belgelerdir: tutarı, KDV oranını ve hangi hesaba (153 mü 770 mü, 600 mü 602 mi) gideceğini doğru girmek zaman alır ve hataya açıktır.

Fisle, fiyat farkı faturası dahil belgelerin fotoğrafından tutar, KDV ve cari bilgisini yapay zekayla çıkarır, Luca formatında Excel'e hazır hâle getirir — hangi muhasebe programını kullanırsanız kullanın, belgeyi programınıza taşıyan köprü olur.

Denemesi ücretsiz: Fisle'nin Deneme planı kredi kartı istemez, ilk 10 belgeyi işler. Hacminiz büyüdükçe aylık binlerce fiş/fatura işleyen planlara geçersiniz.

10 belgeyi ücretsiz dene, kart gerekmez → · İlk fiş tarama rehberi →

Sonuç

Fiyat farkı faturasının muhasebe kaydı üç soruda toplanır: faturayı lehine fark doğan taraf keser; fiyat farkı asıl mal/hizmetle aynı KDV oranına tabidir; satıcı farkı gelir (600/602) + 391 Hesaplanan KDV ile, alıcı maliyet/gider (153 veya 770/730) + 191 İndirilecek KDV ile kaydeder. Karşılığında satıcıda 120 Alıcılar, alıcıda 320 Satıcılar çalışır. Faturanın doğru dönemde ve asıl faturaya atıfla kesilmesi, her iki tarafın KDV beyanını da sağlam tutar.